Jeszcze w 2014 roku drony by\u0142y dla mnie przede wszystkim ciekawostk\u0105 \u2013 zaawansowanymi technologicznie gad\u017cetami, kt\u00f3re brz\u0119cza\u0142y nad g\u0142ow\u0105 i robi\u0142y zdj\u0119cia z k\u0105t\u00f3w, o kt\u00f3rych wcze\u015bniej tylko marzyli\u015bmy. Nie postrzega\u0142em ich jako narz\u0119dzi, kt\u00f3re pewnego dnia \u2013 dos\u0142ownie \u2013 pomog\u0105 ratowa\u0107 \u017cycie. A potem nadszed\u0142 rok 2022. Nagle sta\u0142em si\u0119 \u015bwiadkiem wykorzystania technologii dron\u00f3w nad ukrai\u0144skimi polami minowymi i zda\u0142em sobie spraw\u0119, jak bardzo zmienia si\u0119 ten krajobraz. Przez ostatnie kilka lat zag\u0142\u0119bia\u0142em si\u0119 w \u015bwiat humanitarnego rozminowywania: jak zapewni\u0107 pracownikom wi\u0119ksze bezpiecze\u0144stwo, jak przyspieszy\u0107 ten proces i jak w ko\u0144cu mo\u017cemy poczyni\u0107 post\u0119py w rozwi\u0105zaniu problemu, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c pozostawia blizny na ca\u0142ym \u015bwiecie. Jedna rzecz sta\u0142a si\u0119 jasna: cho\u0107 sztuczna inteligencja i drony w niezwyk\u0142y spos\u00f3b zmieniaj\u0105 zasady gry, przed nami wci\u0105\u017c d\u0142uga droga.<\/p>\n
Gdyby\u015b obserwowa\u0142 drona w akcji nad terenem, na kt\u00f3rym podejrzewa si\u0119 obecno\u015b\u0107 pola minowego, m\u00f3g\u0142by\u015b pomy\u015ble\u0107, \u017ce rozwi\u0105zanie jest na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki. Zw\u0142aszcza na wczesnych etapach rozminowywania \u2013 kiedy zespo\u0142y dopiero pr\u00f3buj\u0105 zorientowa\u0107 si\u0119 w terenie \u2013 drony wyposa\u017cone w zaawansowane kamery i narz\u0119dzia do mapowania oparte na sztucznej inteligencji dowiod\u0142y swojej przydatno\u015bci. Te lataj\u0105ce zwiadowcy szybko pokonuj\u0105 rozleg\u0142e obszary, gromadz\u0105c bardzo precyzyjne dane, kt\u00f3re pomagaj\u0105 wskaza\u0107 miejsca wymagaj\u0105ce dok\u0142adniejszej analizy. Jednak dron po prostu nie jest w stanie wykry\u0107 ka\u017cdego ukrytego zagro\u017cenia. Je\u015bli chodzi o \u017cmudn\u0105 i powoln\u0105 prac\u0119 zwi\u0105zan\u0105 z technicznym rozpoznaniem \u2013 czyli wykrywaniem i mapowaniem ka\u017cdej pojedynczej miny \u2013 nadal polegamy na tym, na czym polega\u0142y poprzednie pokolenia: na ludziach, psach, specjalistycznym sprz\u0119cie i stalowych nerwach.<\/p>\n
Skala tego wyzwania jest osza\u0142amiaj\u0105ca. W ci\u0105gu zaledwie jednego roku odnotowano co najmniej 15 ofiar \u015bmiertelnych w\u015br\u00f3d os\u00f3b zajmuj\u0105cych si\u0119 rozminowywaniem w trzech krajach. Usuni\u0119cie wszystkich pozosta\u0142ych na \u015bwiecie min i niewybuch\u00f3w przy obecnym tempie prac mog\u0142oby zaj\u0105\u0107 ponad sto lat. Koszty s\u0105 r\u00f3wnie\u017c ogromne. Wykopanie jednej miny cz\u0119sto kosztuje sto razy wi\u0119cej ni\u017c jej wyprodukowanie. Do tego dochodzi bolesny bilans ofiar: tylko w ci\u0105gu ostatniego roku ponad 5 700 os\u00f3b zgin\u0119\u0142o lub zosta\u0142o rannych w wyniku wybuchu min, z czego przewa\u017caj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 to cywile.<\/p>\n
Jest jeszcze jedna nieprzyjemna prawda: dzisiejsza technologia dron\u00f3w ma powa\u017cne ograniczenia. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dron\u00f3w jest wyposa\u017cona w zwyk\u0142e lub termowizyjne kamery skierowane prosto w d\u00f3\u0142, co nie pozwala na wykrycie obiekt\u00f3w ukrytych pod g\u0119stym zaro\u015blami lub warstwami ziemi. Na obszarach o bujnej ro\u015blinno\u015bci skuteczno\u015b\u0107 wykrywania mo\u017ce spa\u015b\u0107 do alarmuj\u0105co niskiego poziomu \u2013 czasami zaledwie 5%. Jeszcze wi\u0119kszym wyzwaniem s\u0105 miny niemetalowe i stare, skorodowane: nie odbijaj\u0105 \u015bwiat\u0142a, nie emituj\u0105 ciep\u0142a i idealnie wtapiaj\u0105 si\u0119 w otoczenie. Wystarczy spojrze\u0107 na Kambod\u017c\u0119, kraj wci\u0105\u017c n\u0119kany minami l\u0105dowymi zagradzonymi dziesi\u0105tki lat temu, gdzie od lat 70. zgin\u0119\u0142o lub zosta\u0142o okaleczonych ponad 64 000 os\u00f3b. Pozosta\u0142e miny s\u0105 bardziej niewidoczne ni\u017c kiedykolwiek.<\/p>\n
Do tego dochodzi jeszcze pogoda. Deszczowy dzie\u0144 lub g\u0119ste zachmurzenie mog\u0105 zak\u0142\u00f3ci\u0107 mapowanie lotnicze i odczyty czujnik\u00f3w, co wyd\u0142u\u017ca nawet najprostsze zadania pomiarowe. Do tego dochodz\u0105 komplikacje finansowe: w krajach najbardziej dotkni\u0119tych problemem min l\u0105dowych obszar do oczyszczenia wynosi czasem ponad 100 kilometr\u00f3w kwadratowych. Przetworzenie ka\u017cdego hektara kosztuje setki, je\u015bli nie tysi\u0105ce dolar\u00f3w \u2013 co w wielu przypadkach faktycznie przewy\u017csza warto\u015b\u0107 terenu, kt\u00f3ry zostaje przywr\u00f3cony do stanu bezpiecze\u0144stwa. Fa\u0142szywe alarmy s\u0105 codzienn\u0105 frustracj\u0105; na ka\u017cd\u0105 znalezion\u0105 prawdziw\u0105 min\u0119 saperzy musz\u0105 czasem sprawdzi\u0107 50 \u201cpodejrzanych\u201d miejsc, a ka\u017cde z nich wymaga cennego czasu i pieni\u0119dzy. Dlatego w\u0142a\u015bnie wsparcie mi\u0119dzynarodowe pozostaje kluczowe i dlatego tak niewiele prywatnych firm anga\u017cuje si\u0119 w te dzia\u0142ania.<\/p>\n
Nie wszystko jednak sprowadza si\u0119 do frustracji i nieudanych pr\u00f3b. Pojawiaj\u0105 si\u0119 przeb\u0142yski prawdziwej nadziei technologicznej. M\u00f3j zesp\u00f3\u0142 skupi\u0142 si\u0119 na systemach radar\u00f3w z syntetyczn\u0105 apertur\u0105 do penetracji gruntu (GPR-SAR) montowanych na dronach \u2013 podej\u015bciu, kt\u00f3re zyskuje na popularno\u015bci w kr\u0119gach naukowych. Na przyk\u0142ad zespo\u0142y z Uniwersytetu w Oviedo wykaza\u0142y, \u017ce technologia ta pozwala wykrywa\u0107 ukryte miny, nawet te plastikowe, niezale\u017cnie od pogody, w dzie\u0144 czy w nocy. Wysy\u0142aj\u0105c impulsy radarowe w g\u0142\u0105b ziemi i analizuj\u0105c echa, drony te mog\u0105 tworzy\u0107 tr\u00f3jwymiarowe obrazy tego, co kryje si\u0119 pod ziemi\u0105. System ten nie jest bynajmniej bezb\u0142\u0119dny, ale sama ilo\u015b\u0107 i dok\u0142adno\u015b\u0107 danych oznaczaj\u0105, \u017ce modele sztucznej inteligencji maj\u0105 lepsz\u0105 podstaw\u0119 do uczenia si\u0119. Je\u015bli rozwi\u0105zania tego typu b\u0119d\u0105 dalej rozwijane, mog\u0105 w znacznym stopniu przyczyni\u0107 si\u0119 do obni\u017cenia koszt\u00f3w oraz uczynienia rozminowywania bezpieczniejszym i bardziej dost\u0119pnym dla najbiedniejszych, najbardziej dotkni\u0119tych problemem min region\u00f3w \u015bwiata.<\/p>\n